Ngôn ngữ lập trình là gì? 12 loại ngôn ngữ lập trình phổ biến (2019)

Với người chưa biết gì, mới bắt đầu học và làm quen với lập trình, việc tiếp cận một ngôn ngữ có vẻ là một thử thách khá khó khăn. Do đó bạn cần phải tìm hiểu trước các kiến thức căn bản về ngôn ngữ lập trình. Bài viết dưới đây là sự khởi đầu dành cho bạn.

Trước hết cùng tìm hiểu khái niệm ngôn ngữ lập trình là gì

Ngôn ngữ lập trình là gì?

Ngôn ngữ lập trình là một từ vựng tập hợp các quy tắc ngữ pháp để hướng dẫn máy tính hoặc thiết bị máy tính thực hiện các nhiệm vụ cụ thể. Mỗi ngôn ngữ có một bộ từ khóa duy nhất và một cú pháp đặc biệt để tổ chức các hướng dẫn chương trình. Do đó một ngôn ngữ lập trình phải thỏa mãn 2 điều kiện cơ bản sau:

  • Dễ hiểu đối với người lập trình, để có thể sử dụng để giải quyết nhiều bài toán khác nhau.
  • Các tiến trình phải được miêu tả một cách rõ ràng và đầy đủ để có thể chạy được trên các hệ máy tính khác nhau.
ngôn ngữ lập trình, ngôn ngữ lập trình là gì

Ngôn ngữ lập trình là gì?

5 thành tố của ngôn ngữ lập trình

Tất cả các ngôn ngữ lập trình đều có một số khối thành tố để mô tả dữ liệu và các quy trình hoặc biến đổi được áp dụng cho chúng. Các thành tố của ngôn ngữ lập trình bao gồm như sau:

1. Syntax (Cú pháp)

Hình thức bề mặt của ngôn ngữ lập trình được gọi là cú pháp của nó. Hầu hết các ngôn ngữ lập trình hoàn toàn là văn bản, họ sử dụng các chuỗi văn bản bao gồm các từ, số và dấu chấm câu, giống như các ngôn ngữ tự nhiên được viết. Mặt khác, có một số ngôn ngữ  có bản chất đồ họa hơn , sử dụng các mối quan hệ trực quan giữa các biểu tượng để chỉ định một chương trình.

2. Semantic (Ngữ nghĩa)

Ngữ nghĩa là ý nghĩa của các ngôn ngữ trong lập trình. Có 2 loại ngữ nghĩa đó là ngữ nghĩa tĩnh và ngữ nghĩa động.

  • Ngữ nghĩa tĩnh xác định các hạn chế về cấu trúc của các văn bản hợp lệ khó hoặc không thể diễn đạt trong các hình thức cú pháp chuẩn. 
  • Ngữ nghĩa động hay còn được gọi là ngữ nghĩa thực thi, xác định cách thức và thời điểm các cấu trúc khác nhau của ngôn ngữ sẽ tạo ra một hành vi chương trình.

3. Type system

Type system hay còn gọi là loại hệ thống là cách ngôn ngữ lập trình phân loại các giá trị và biểu thức, cách thao tác các loại đó và cách chúng tương tác được. Mục tiêu của một hệ thống loại là xác minh và thường thực thi một mức độ chính xác nhất định trong các chương trình được viết bằng ngôn ngữ đó. Bằng cách phát hiện một số thao tác không chính xác để phân loại.

4. Standard library và run-time system (Hệ thống tiêu chuẩn và thư viện thời gian chạy)

Hầu hết các ngôn ngữ lập trình đều có thư viện lõi liên quan thường được cung cấp bởi tất cả các triển khai ngôn ngữ. Các thư viện cốt lõi thường bao gồm các định nghĩa cho các thuật toán, cấu trúc dữ liệu và cơ chế thường được sử dụng cho đầu vào và đầu ra.

Dòng giữa một ngôn ngữ và thư viện cốt lõi của nó khác nhau từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Trong một số trường hợp, có thể coi thư viện là một thực thể riêng biệt với ngôn ngữ. Tuy nhiên, thư viện cốt lõi của ngôn ngữ thường được người dùng coi là một phần của ngôn ngữ và một số thông số kỹ thuật.

5. Design và implementation

Các nhà thiết kế và người dùng của một ngôn ngữ phải xây dựng một số tạo tác chi phối và cho phép thực hành lập trình. Điều quan trọng nhất của các tạo tác này là đặc tả và thực hiện ngôn ngữ. Các ngôn ngữ lập trình sẽ chia sẻ các thuộc tính với các ngôn ngữ tự nhiên liên quan đến mục đích của chúng là phương tiện để giao tiếp. 

Các chỉ số đánh giá ngôn ngữ lập trình

ngôn ngữ lập trình, ngôn ngữ lập trình là gì

Những chỉ số đánh giá ngôn ngữ lập trình

Chỉ số đánh giá sẽ giúp bạn có cái nhìn khách quan hơn về các loại ngôn ngữ lập trình hiện nay. Các chỉ số đánh giá cụ thể gồm có:

1. Chỉ số TIOBE

TIOBE là chỉ số đánh giá sự phổ biến của các ngôn ngữ lập trình. Chỉ số này mỗi tháng sẽ được cập nhật 1 lần dựa trên số lượng các truy cập có chứa ngôn ngữ lập trình của các công cụ tìm kiếm như: Google, Youtube, Bing, Wikipedia, Yahoo, Amazon,..

2. Chỉ số PYPL Index

PYPL Index có tên đầy đủ là PopularitY of Programming Language Index. Đây là chỉ số đánh giá dựa vào độ phổ biến của các khóa học về lập trình. Nhưng chỉ các khóa học được tìm kiếm trên Google. 

3. GitHub Octoverse

Là dịch vụ cung cấp kho lưu trữ mã nguồn phổ biến hiện nay với 337 ngôn ngữ lập trình khác nhau của hơn 24 triệu thành viên tại 200 quốc gia. Mỗi năm Octoverse đều có cuộc khảo sát về xu hướng lập trình mới, danh sách ngôn ngữ lập trình trong cộng đồng này.

4. Stack Overflow

Là diễn đàn uy tín trên thế giới của các lập trình viên số lượng người truy cập mỗi tháng là 50 triệu lượt người cùng với trên 14 triệu câu hỏi và trên 19 triệu câu trả lời. Đây là nơi các lập trình viên hỗ trợ nhau cùng tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề khó khăn gặp phải trong lập trình. Tại đây cũng thường xuyên có các thông tin về tuyển dụng và việc làm.

Đến đây thì bạn cũng đã hiểu rõ hơn về khái niệm ngôn ngữ lập trình là gì, các thành tố cũng như những chỉ số đánh giá ngôn ngữ lập trình là gì rồi đúng không? Và tiếp sau đây tôi sẽ giới thiệu bạn 12 loại ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất hiện nay…

12 loại ngôn ngữ lập trình phổ biến

các loại ngôn ngữ lập trình, các ngôn ngữ lập trình phổ biến

Các ngôn ngữ lập trình phổ biến

Hiện tại có rất nhiều các loại ngôn ngữ lập trình. Tuy nhiên, chỉ có một vài ngôn ngữ sau đây được các lập trình viên tin tưởng và sử dụng nhiều.

#1- Ngôn ngữ lập trình Java

Là ngôn ngữ được tạo bởi Sun Microsystems với mục đích hướng đối tượng. Ngôn ngữ này được sử dụng cho phát triển ứng dụng Android, database, ứng dụng máy tính để bàn, là ngôn ngữ lập trình backend cho web, … Java được coi là một trong những ngôn ngữ đáng tin cậy và ổn định nhất để xây dựng các hệ thống lớn.

#2- Ngôn ngữ lập trình Javascript

JavaScript vẫn là ngôn ngữ phổ biến, với nhiều người đóng góp nhất trong cả repository riêng tư và công cộng. Phần lớn các trang web hiện nay sử dụng JavaScript. Bên cạnh đó ngôn ngữ Javascript còn được dùng để xây dựng các plugin và website tương tác. 

#3- Ngôn ngữ lập trình Python

Là ngôn ngữ cấp cao và có tốc độ phát triển nhanh nhất hiện nay. Python rất dễ học, nhưng thường được dùng cho lập trình cấp cao hơn như phân tích dữ liệu hoặc machine learning. Bạn có thể học  ngôn ngữ  Python thông qua tài liệu hướng dẫn có tên “Học Python theo cách khó”.

#4- Ngôn ngữ lập trình C++

Xuất hiện từ những năm 1970, C++ thường được dùng để giảng dạy trong các khóa học về lập trình cho người mới bắt đầu. Ngôn ngữ lập trình C++ là ngôn ngữ cốt lõi trong nhiều hệ trình duyệt, hệ điều hành và rất nhiều trò chơi nên được sử dụng phổ biến.

#5- Ngôn ngữ lập trình C

Ngôn ngữ lập trình C có thể nói là một ngôn ngữ cũ, lâu đời nhất, được phát minh từ những năm 1970. Tuy vậy, cho tới nay, ngôn ngữ C vẫn là một trong những ngôn ngữ sử dụng tốt nhất mọi thời đại.

#6- Ngôn ngữ lập trình Ruby

Ngôn ngữ Ruby là ngôn ngữ khá đơn giản để mở nguồn. Nó được dùng để tạo nên một số ứng dụng mà ta vẫn sử dụng hàng ngày như: Twitch, SoundCloud,  Zendesk, Hulu Square và GitHub,.. Hay như một framework ứng dụng web phổ biến là Ruby on Rails cũng được triển khai bằng Ruby. 

#7- Ngôn ngữ lập trình Shell

Ngôn ngữ lập trình Shell được tạo ra với mục đích nhằm hướng dẫn hệ điều hành máy tính chạy các lệnh nhất định. Shell script có thể dễ dàng thao tác các file, thực thi chương trình,… Ngôn ngữ này cực kỳ thông dụng với các quản trị viên hệ thống.

#8- Ngôn ngữ lập trình TypeScript

Loại ngôn ngữ này được mô tả tương tự như JavaScript với cú pháp và ngữ nghĩa tương tự. Nhưng TypeScript được nâng cấp hơn để có thể hỗ trợ các ứng dụng có quy mô lớn. Ngôn ngữ lập TypeScript được Microsoft tạo ra và đang ngày càng trở nên phổ biến hơn.

#9- Ngôn ngữ lập trình C# (C- Sharp)

C# được phát triển bởi Microsoft nhằm xây dựng các phần mềm và ứng dụng cho mọi khách hàng doanh nghiệp. Đối tượng ngôn ngữ C# hướng tới giống như Java.

Ngôn ngữ lập trình C#

Ngôn ngữ lập trình C# được phát triển bởi Microsoft

#10- Ngôn ngữ lập trình PHP

Ngôn ngữ lập trình PHP được dùng để tạo nên các web động và tương tác như: Facebook và Yahoo. Tuy nhiên, từ lâu các developer đã chế giễu đây là một trong những ngôn ngữ  tệ và kém nhất.

#11- Ngôn ngữ lập trình Swift

Nếu là nhà phát triển ứng dụng iOS thì ngôn ngữ Swift là lựa chọn tốt nhất. Ngôn ngữ Swift được Apple giới thiệu từ năm 2014 và được kết hợp với hệ thống bảo mật cao cấp cùng những tính năng đọc mã cao.

#12- Ngôn ngữ lập trình SQL

SQL là hệ thống ngôn ngữ gồm các câu lệnh dùng để tương tác với cơ sở dữ liệu quan hệ. Ban đầu SQL được xây dựng với mục đích chính là trở thành công cụ truy xuất dữ liệu. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại khả năng của nó đang vượt xa hơn so với chức năng đó. 

Qua bài viết này chắc hẳn bạn đã nắm được kiến thức trước khi học ngôn ngữ lập trình. Chúc bạn thành công với đam mê của mình!

Bài viết liên quan:

ngôn ngữ lập trình cho trẻ em

List 14 ngôn ngữ lập trình cho trẻ em tốt nhất 2019

lập trình android

Lập trình Android: 7 Ngôn ngữ lập trình viết ứng dụng Android phổ biến

java là gì

Ngôn ngữ lập trình Java – Kiến thức cơ bản cho người mới bắt đầu (2019)

lập trình trí tuệ nhân tạo

Lập trình AI: Hướng dẫn các bước học lập trình trí tuệ nhân tạo AI

lập trình python

Ngôn ngữ lập trình Python: 4 lý do người mới nên học Python 2019

lập trình pascal, pascal là gì

Pascal là gì? Nhận thức đúng đắn về ngôn ngữ lập trình Pascal